De Verklaring Arbeidsrelatie (VAR) was tot 2016 een document van de Belastingdienst waarmee een zzp’er én diens opdrachtgever zekerheid kregen over de arbeidsrelatie — met name of er sprake was van zelfstandig ondernemerschap of een verkapt dienstverband. Voor wie de geschiedenis van zzp-wetgeving wil begrijpen, is dit een nuttig stukje context.

De VAR gaf opdrachtgevers vrijwel volledige vrijwaring van aansprakelijkheid, ook als de praktijksituatie niet overeenkwam met wat op de VAR stond. Dit leidde tot misbruik, waarbij mensen feitelijk als werknemer functioneerden terwijl zij formeel als zzp’er met een VAR werkten — wat de overheid wilde tegengaan.

Sinds 2016 geldt de Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (DBA). Deze wet legt de verantwoordelijkheid voor een juiste beoordeling van de arbeidsrelatie meer bij zowel opdrachtgever als opdrachtnemer samen, in plaats van bij een vooraf afgegeven verklaring die achteraf niet meer ter discussie stond. Dat verschil in aanpak zegt veel over hoe het denken over zzp-constructies de afgelopen jaren is veranderd.

Onder de Wet DBA kunnen opdrachtgever en zzp’er gebruikmaken van door de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomsten, die meer duidelijkheid geven over de arbeidsrelatie — al bieden deze, anders dan de oude VAR, geen absolute garantie tegen een naheffing.

De handhaving op de Wet DBA is de afgelopen jaren verder aangescherpt, en met de nieuwe Zelfstandigenwet in voorbereiding, verandert het speelveld voor zzp’ers en hun opdrachtgevers nog verder. Vertrouw dus niet op verouderde informatie over de VAR — die regeling bestaat simpelweg niet meer. Zo voorkom je dat je op verouderde adviezen of forumberichten vertrouwt die niet meer kloppen met de huidige situatie.

Stel je voor: een zzp’er werkte in 2015 met een VAR-verklaring voor één vaste opdrachtgever, fulltime en onder diens directe aansturing. Met een VAR was de opdrachtgever toen grotendeels gevrijwaard van naheffingen, ook al leek de relatie feitelijk op een dienstverband. Onder de huidige Wet DBA zou dezelfde situatie een reëel risico op een naheffing opleveren — precies het soort misbruik dat de afschaffing van de VAR moest tegengaan.

Kan ik nog een VAR-verklaring aanvragen?
Nee, de VAR bestaat sinds 2016 niet meer en kan niet meer worden aangevraagd — de huidige regels vallen onder de Wet DBA.

Is een modelovereenkomst hetzelfde als de oude VAR?
Nee, een modelovereenkomst geeft meer duidelijkheid maar geen absolute garantie zoals de VAR die bood — de praktijksituatie blijft altijd bepalend bij een beoordeling.

Waarom kom ik de term VAR nog weleens tegen?
Omdat oudere artikelen, contracten of gewoontes uit de tijd vóór 2016 de term soms nog gebruiken — ga er nooit vanuit dat dit nog actuele informatie is.

Wat moet ik nu doen om mijn ondernemersstatus te onderbouwen?
Zorg voor een goede onderbouwing van je zelfstandigheid, bijvoorbeeld via een modelovereenkomst, meerdere opdrachtgevers en aantoonbaar ondernemersrisico — zie ons artikel over wanneer je ondernemer bent voor de Belastingdienst.

Bestaat er tegenwoordig iets vergelijkbaars met de VAR?
Niet in dezelfde vorm — modelovereenkomsten onder de Wet DBA komen het dichtst in de buurt, maar bieden minder absolute zekerheid dan de oude VAR ooit deed.

Waar kan ik meer lezen over de huidige regels?
Zie ons artikel over wanneer je zelfstandig ondernemer bent voor de Belastingdienst voor de actuele criteria die nu gelden.